Wie in Portugal een puberteitsremmer of geslachtshormoon krijgt voorgeschreven wegens genderdysforie, krijgt een middel dat de eigen geneesmiddelenautoriteit nooit voor die toepassing heeft beoordeeld, laat staan goedgekeurd. Dat blijkt uit een reeks documenten die journalist Francisca Silva Zacarias via een beroep op de Portugese Wet openbaarheid van bestuur loskreeg bij Infarmed, de Portugese tegenhanger van het Nederlandse CBG. Genspect publiceerde de bevindingen op 30 september 2026 onder de titel \"Genspect Asks Awkward Questions about Puberty Blockers and Hormones\".

Wat Infarmed toegaf

Op elke vraag die Zacarias stelde, kwam in essentie hetzelfde antwoord terug. Er bestaat in Portugal geen enkel geneesmiddel met een officieel goedgekeurde indicatie voor genderincongruentie of genderdysforie bij minderjarigen. Er is geen technisch beoordelingsrapport opgesteld over GnRH-analogen (puberteitsremmers), testosteron of oestradiol voor dit gebruik. Er zijn geen bijzondere gebruiksvergunningen verleend voor individuele patiënten met dit doel. En er bestaat geen enkel farmacovigilantierapport, veiligheidsrapport of klinische richtlijn die dit voorschrijfgedrag onderbouwt. Met andere woorden: de behandeling loopt volledig off-label, buiten elk kader dat een toezichthouder normaal gesproken bewaakt.

Honderdtwintig jongeren, weinig doorzichtigheid

De cijfers die wél boven tafel kwamen, tonen dat het om geen marginaal fenomeen gaat. In 2025 kregen 120 adolescenten in drie Portugese openbare zorgeenheden een farmacologische behandeling: 41 op puberteitsremmers, 50 op hormoontherapie alleen en 29 op een combinatie van beide. Tweeënvijftig artsen die deze cijfers onder ogen kregen, noemden ze te grofmazig: de data zijn geaggregeerd en laten geen uitsplitsing zien naar leeftijd, geslacht, bijkomende aandoeningen, bijwerkingen of het aantal jongeren dat weer stopte met de behandeling. Precies de gegevens die nodig zijn om te kunnen beoordelen of een behandeling veilig is, ontbreken dus.

Zelfmedicatie: het gat dat toezicht openlaat

Het ontbreken van officieel toezicht heeft een keerzijde die de Portugese cijfers zelf blootleggen. Genspect citeert in zijn overzicht twee eerdere Portugese studies over zelfmedicatie die los staan van het Infarmed-dossier zelf: één zou op 13,2 procent zelfmedicatie met hormonen bij patiënten met genderdysforie zijn uitgekomen, een andere op 8,5 procent zelfmedicatie in het algemeen, oplopend tot 22 procent bij feminiserende hormoontherapie specifiek. Wij hebben deze twee onderliggende studies niet zelf kunnen achterhalen of natrekken — de cijfers zijn hier dus een weergave van wat Genspect aanhaalt, geen eigen verificatie. Waar een officieel kader ontbreekt om de reguliere zorg te toetsen, verdwijnt tegelijk het zicht op wie zich buiten die zorg om zelf van hormonen voorziet — vaak via internet, zonder medische begeleiding of controle op dosering en bijwerkingen.

De Portugese artsenorganisatie erkent het probleem zelf

Ook de Portugese orde van artsen zou volgens hetzelfde Genspect-overzicht inmiddels vraagtekens zetten bij de onderbouwing, met een erkenning van \"methodologische beperkingen\" in het beschikbare onderzoek: het bewijs voor de psychologische baten van puberteitsremmers zou \"beperkt en van lage zekerheid\" zijn genoemd, en de literatuur over hormoontherapie bij adolescenten \"methodologisch beperkt\". Ook deze uitspraak hebben wij niet bij de Portugese artsenorganisatie zelf kunnen verifiëren; ze is hier weergegeven zoals Genspect haar aanhaalt. Als het klopt, is het opmerkelijk zacht gezegd voor behandelingen die onomkeerbare lichamelijke gevolgen kunnen hebben — en die, zo blijkt uit het Infarmed-dossier wel rechtstreeks, zonder specifieke goedkeuring, richtlijn of veiligheidsrapportage worden toegediend.

Hetzelfde patroon in Nederland

Wie dit Portugese verhaal leest, herkent een patroon dat ook in Nederland speelt. Zo kwam de Nederlandse Kwaliteitsstandaard Transgenderzorg tot stand zonder de gebruikelijke toetsing door zorgverzekeraars, wat een vergelijkbaar gat in het toezicht liet ontstaan. En de vraag of de evidence voor puberteitsremmers en hormonen wel opweegt tegen de onzekerheden ervan, wordt ook in Nederland gesteld: intensivist Armand Girbes betoogde bij het Gezondheidsraad-rapport dat ideologie in de Nederlandse transgenderzorg zwaarder weegt dan bewijs. Portugal is dus geen uitzondering, maar een land waar het gebrek aan officiële onderbouwing bij toeval zichtbaar werd doordat iemand ernaar vroeg.

Niet de eerste keer dat Portugal opvalt

Portugal stond dit jaar al eerder in de schijnwerpers, toen een Portugese conversietherapiewet zo breed bleek geformuleerd dat therapeutische verkenning van gendertwijfel er onder kon vallen. Dat artikel las u eerder op deze site. Ook daar gold: een wet of praktijk die bedoeld is om jongeren te beschermen, blijkt bij nader onderzoek zelf onvoldoende doordacht — met als resultaat minder, niet meer, zorgvuldigheid voor de jongeren om wie het gaat.

Bronnen

Francisca Silva Zacarias, \"Portugal: Genspect Asks Awkward Questions about Puberty Blockers and Hormones\", Genspect, 30 september 2026: genspect.org.