Wie in 2024 tegen conversietherapie stemde, stond voor een duidelijke keuze: niemand mag worden gedwongen zijn seksuele geaardheid te veranderen. Maar de Portugese activiste Thereza Ameal, die twee jaar eerder zelf een burgerinitiatief tegen zelfidentificatie op school leidde, waarschuwt nu voor een omgekeerd effect. In een essay voor Genspect betoogt ze dat de wet zo breed is geformuleerd dat therapeutische verkenning van seksuele oriëntatie bij jongeren met genderdysforie er zelf onder kan vallen — met als resultaat dat juist same-sex attracted jongeren richting een transitie worden geduwd zonder dat iemand nog mag vragen waarom.

Een petitie die niemand had verwacht

Het verhaal begint in 2023, toen Ameal met een kleine groep medestanders een burgerpetitie lanceerde tegen een wetsvoorstel dat zelfidentificatie op Portugese scholen zou invoeren. De petitie vroeg het parlement de bepalingen te heroverwegen die minderjarigen toestonden hun naam en geslachtsregistratie te wijzigen, faciliteiten naar genderidentiteit te gebruiken en sociaal te transitioneren — zonder betrokkenheid van ouders en zonder dat onderliggende oorzaken eerst zorgvuldig werden onderzocht. Zonder steun van media of instituties haalde de petitie binnen enkele weken bijna vijftigduizend handtekeningen. Tegenstanders deden de ondertekenaars af als verspreiders van desinformatie en "fanatici".

De wet van 2024: breed bedoeld, breed uitgevallen

Een jaar later maakte Portugal conversiepraktijken strafbaar. Ameal onderschrijft het uitgangspunt: dwang om iemands geaardheid te veranderen is onverdedigbaar. Maar ze noemt de wet "zo breed" dat ze in de praktijk ook legitieme therapeutische exploratie kan raken — het simpelweg samen met een jongere nagaan wat er precies achter gevoelens van genderdysforie schuilgaat. Daarmee ontstaat volgens haar een paradox: een wet die bedoeld is om mensen te beschermen tegen sturing, verbiedt tegelijk het enige instrument waarmee sturing juist te voorkomen is — het stellen van vragen.

"Omgekeerde conversie": wanneer verkennen zelf verboden wordt

De kern van Ameals betoog is haar these van de "omgekeerde conversie": wetgeving die elke vorm van verkennende therapie gelijkstelt aan conversie, krijgt zelf een sturend effect. Ze citeert VN-Speciaal Rapporteur Reem Alsalem, die in haar rapportage over de voormalige Tavistock-genderkliniek in Londen stelde dat minstens zeventig procent van de bij geboorte als meisje geregistreerde patiënten zich aangetrokken voelde tot vrouwen. Als dat cijfer representatief is voor bredere klinische populaties, betekent het volgens Ameal dat een aanzienlijk deel van de jongeren die nu een medisch traject ingaan, in werkelijkheid worstelt met een nog onverwerkte homoseksuele geaardheid — iets dat juist door verkennende gesprekken aan het licht zou moeten komen. "Exploration is not conversion," schrijft ze. "Exploring and questioning are among the fundamental mechanisms psychotherapy depends on."

Ook een kwestie van vrouwenveiligheid

Ameal koppelt haar analyse aan een tweede zorg: de gevolgen van soepele juridische geslachtswijziging voor de veiligheid van vrouwen. Ze noemt vijf biologische mannen die na een juridische geslachtswijziging in Portugese vrouwengevangenissen zijn geplaatst, van wie er minstens één betrokken raakte bij een gewelddadig incident. Het is, schrijft ze, hetzelfde patroon: een systeem dat zelfidentificatie zonder nadere toetsing als uitgangspunt neemt, laadt het risico af op de meest kwetsbaren — in dit geval vrouwen in detentie die geen keuze hebben over wie naast hen wordt geplaatst.

Niet uniek voor Portugal

Het patroon dat Ameal beschrijft — instellingen die bevestiging tot norm verheffen en kritische toetsing wegorganiseren — zagen we eerder terug. Ik schreef eerder hoe de Australische zorgtoezichthouder AHPRA zich organisatorisch verbond aan belangenorganisaties die zelf genderklinieken exploiteren, en hoe de Nederlandse Kwaliteitsstandaard Transgenderzorg tot stand kwam zonder de onafhankelijke tegenmacht van zorgverzekeraars. Ook in de Verenigde Staten worstelen scholen met dezelfde spanning tussen zorgvuldigheid en bevestiging: daar waarschuwen belangenorganisaties scholen die genderbeleid voor ouders verzwijgen — exact de kwestie waar Ameals petitie van 2023 al voor waarschuwde. Telkens hetzelfde mechanisme: als niemand meer mag vragen óf en wáárom, verdwijnt de zorgvuldigheid die juist bedoeld was om jongeren te beschermen.

Bronnen

Thereza Ameal, "Portugal: When 'Conversion Therapy' Changes Direction", Genspect, 19 september 2026: genspect.org/portugal-when-conversion-therapy-changes-direction.