Op 9 april 2026 trok het Collège de France zijn toezegging in om op 22 juni een congres te huisvesten met de titel "L'enfant, cible des idéologies" ("Het kind, doelwit van ideologieën"). Organisator was de Observatoire la Petite Sirène, een Franse denktank van de kinderpsychiater Caroline Eliacheff en hoogleraar Céline Masson die zich kritisch opstelt tegenover de gender-affirmatieve behandeling van minderjarigen. De officiële reden voor de annulering: bepaalde programmaonderdelen zouden niet "volledig verenigbaar" zijn met het neutraliteitsbeginsel van het instituut. Vijf maanden later, op 5 oktober 2026, zet Genspect in een nieuw essay de zaak nog eens op scherp — juist omdat het congres alsnog doorgaat, op 16 oktober, maar dan in het Franse parlementsgebouw Palais du Luxembourg in plaats van op een van de meest prestigieuze wetenschappelijke instituten van Frankrijk.

Wat het congres zou behandelen

Het programma van "L'enfant, cible des idéologies" omvatte naar verluidt een tiental bijdragen over de invloed van sociale media op jongeren, geestelijke gezondheid, onderwijsbeleid, genderdysforie bij minderjarigen en getuigenissen van detransitioners — jongeren die een eerdere transitie terugdraaiden. De hoge commissaris voor de rechten van het kind, Sarah El Haïry, had het congres in maart aanvankelijk haar steun toegezegd. Op 8 april trok haar kabinet die toezegging in, met als reden "planningsproblemen" — gevolgd, volgens Franse berichtgeving, door ongemak over "de identiteit van de organiserende structuur". Een dag later volgde het Collège de France.

De officiële reden: 'neutraliteit'

Het Collège de France is geen gewone zaalverhuurder. Het instituut profileert zich al sinds de negentiende eeuw als een plek waar elk wetenschappelijk standpunt het publieke debat mag doorstaan — docet omnia, het onderwijst alles. Toch beriep de instelling zich nu op haar neutraliteitsbeginsel om een congres te weren waarvan de inhoud nog moest plaatsvinden. Masson wees zelf op de ironie: "Plotseling vormde onze organisatie een probleem..." Franse media meldden dat de druk kwam van artsen die de gender-affirmatieve benadering voorstaan en enkele sprekers zouden hebben ontmoedigd om deel te nemen — zonder dat een officiële organisatie de verantwoordelijkheid claimde.

2005 ter vergelijking

Het Collège de France organiseerde in 2005 zelf een symposium met de titel "Croyance, raison et déraison" ("Geloof, rede en onrede"), opgezet door historicus Gérard Fussman. Diens uitgangspunt: wetenschappelijke bevindingen kunnen altijd worden aangevochten namens aloude overtuigingen, en het is precies de taak van een instituut als het Collège de France om dat conflict via openbaar debat te beslechten — niet door een van de partijen bij voorbaat het podium te ontzeggen. Twintig jaar later paste de instelling dat principe niet toe op haar eigen annuleringsbesluit.

Wat hier niet klopt

Drie dingen springen eruit wanneer je de zaak fileert. Ten eerste de timing: het congres werd geschrapt vóórdat het had plaatsgevonden, op basis van wie de organisatoren waren en welke sprekers zij hadden uitgenodigd — niet op basis van wat er daadwerkelijk gezegd zou worden. Ten tweede de vaagheid van de verklaring: "niet volledig verenigbaar met de neutraliteitsbeginselen" beschrijft geen enkele concrete overtreding, terwijl het congres onderwerpen bevatte — sociale media, onderwijsbeleid, geestelijke gezondheid — die op zichzelf weinig controversieel zijn. Ten derde het verloop: zodra het congres elders plaatsvindt, op 16 oktober in het Palais du Luxembourg, verdwijnt het argument dat de inhoud te riskant zou zijn voor een publiek forum vanzelf. Dat een regulier parlementsgebouw het programma wél aankan, maar 's lands belangrijkste wetenschappelijke instituut niet, zegt meer over de druk op dat instituut dan over het congres zelf.

Dat patroon is niet uniek voor Frankrijk. Zoals dit medium eerder liet zien bij de geschiedenis van WPATH, dat al in de jaren negentig activisme boven wetenschap liet winnen, herhaalt zich een vast stramien: niet de inhoud van een kritisch standpunt wordt weerlegd, maar het platform ervoor wordt afgenomen. Een vergelijkbare dynamiek speelde recent in Australië, waar een conferentie over wetenschappelijke zorgvuldigheid zelf onderwerp werd van druk op de organisatoren — met dit verschil dat in het Franse geval de annulering zelf, door een instelling die het hoeden van vrij debat als kerntaak ziet, het duidelijkste bewijsstuk is.

Bronnen

• Genspect, "From Reason to Ideology: How the Collège de France Lost Twenty Years of Progress", 5 oktober 2026. Lees het essay.
• Le JDD, "L'enfant, cible des idéologies : le Collège de France annule un colloque sur la transidentité face à la polémique", 16 april 2026. Lees het artikel.
• Le JDD, "Colloque sur l'enfance annulé : «Le Collège de France pratique la cancel culture»", reactie van Céline Masson. Lees het artikel.

Edward Jansen

Redactie Edward Jansen